Een serie colleges over Griekse vazen en cultuur

Makron en zijn makkers.

Vaasschilders in Athene 525-475 voor Chr.

Leuke waterkruiken uit Caere
(De Caeretan Hydriae door J.M. Hemelrijk)


De oude Grieken bezaten in hun huizen in het geheel geen beeldmateriaal (geen plaatjes aan de wand, geen papyrus met afbeeldingen enz.); maar zij waren wel zeer geïnteresseerd in wat wij nu kunst noemen en ook in literatuur en CH 2wetenschap (rationeel of logisch denken). Gelukkig hadden ze een enorme productie van beschilderd aardewerk (z.g. Griekse Vazen). Er zijn letterlijk tienduizenden van die vazen bewaard gebleven (voornamelijk in de graven). Aardewerk was niet erg duur en in ieder huis stond wel een paar van die potten of kruiken met een mooi plaatje. De beschildering omvatte vooral mensen: gewone Grieken of mythologische figuren en goden.
 Onder die enorme massa ceramiek vormen de z.g. Caeretaanse hydriae een uitzondering: het zijn waterkruiken gemaakt en gevonden in Caere (nu Cerveteri) in Etrurië. Het is maar een kleine groep; er zijn er slechts een veertigtal bewaard, maar ze zijn bijzonder kleurrijk en de beschildering is  treffend en vaak humoristisch. Een hydria, waterkruik, had twee horizontale oren om de kruik op te tillen en op het hoofd te zetten als hij vol was; en een verticaal handvat om te gieten.
De Caeretaans hydriae zijn gemaakt door Griekse immigranten die uit het verre Oosten (Oost Griekenland = het huidige Turkije) voor de aanstormende Perzen omstreeks 550-540 naar het Westen vluchtten.
Zij kwamen waarschijnlijk als jongens met hun ouders uit een plaatsje Phocaea, op de kust van Anatolië (het huidige Turkije).  Die Oost Grieken waren in die tijd de meest ontwikkelde mensen van de wereld:  op dezelfde boten met vluchtelingen zaten misschien ook de ouders en grootouders van de nu nog vermaarde filosofen Parmenides (geboren ca 540 v. Chr) en Zeno (ca 490 v.Chr;  u weet wel, de man van Achilles en de schildpad). Deze hoge ontwikkeling van de vluchtelingen verklaart de geweldige mythologische en literaire kennis die op de Caeretaanse hydriae te zien is.
De ouders van onze schilders vervaardigden vermoedelijk dakterracotta’s die in die tijd in Eturië gebruikt werden, want de opmerkelijke lotusfriezen op de hydriae zijn kennelijk aan die architectonische versieringen ontleend.
Omstreeks 530 v. Chr. vestigden de jongens een werkplaats in Caere.  Ze specialiseerden zich in de vervaardiging van heel mooie waterkruiken voor ritueel gebruik: daar was kennelijk grote vraag naar, want de gebruikelijke bronzen hydriae waren natuurlijk veel duurder.  

Caeretan Hydriae Plates 00090Hun hydriae zijn kleurrijk en versierd met uitzonderlijke ornamenten. De stijl van de twee schilders is gemakkelijk te herkennen; beiden zaten waarschijnlijk ook aan het wiel om de vazen te vervaardigen. De oudste van de twee noem ik de Arend schilder en zijn jongere broer, die vlotter werkte, heet de Busisir-schilder. Op sommige hydriae zijn de ornamenten echter veel te slecht voor deze beide meesters en dus kennelijk gepenseeld door hulpkrachten , waarschijnlijk Etruskische jongens die later soms een eigen werkplaats opzetten. Sommige vazen zijn tijdens de beschildering van hand tot hand gegaan en door drie of zelfs vier verschillende mannen versierd! Dat we dit na 2500 jaren nog kunnen constateren is een grote uitzondering in de studie van Griekse vazen en vormt een van de voornaamste thema’s van het boek More about ....

De catalogus van de vazen is gebaseerd op de ornamenten; een ordening die zonneklaar is maar zeer ingewikkeld: daarom heb ik een apart vel met het schema van de catalogus en de ornamenten toegevoegd, dit ter verduidelijking van de vaak zeer gedetailleerde  discussies in de tekst.

De hierboven beschreven boeken zijn op deze site als PDF bestanden vrij beschikbaar gesteld in het menu "Download".